ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΟΙ του Volker Weidermann - Η Επανάσταση των Ονείρων: Μόναχο 1919
Όταν οι Ποιητές πήραν την Εξουσία:
5 Συναρπαστικά Μαθήματα από το «Πείραμα» του Μονάχου το 1919***
Τον Νοέμβριο του 1918, η Ευρώπη έμοιαζε με ένα ηφαίστειο σε έκρηξη. Όμως, στην καρδιά της Βαυαρίας, συνέβη κάτι που αψηφά τους νόμους της πολιτικής βαρύτητας. Μια δυναστεία που κυβερνούσε αδιάλειπτα για 900 χρόνια —οι Wittelsbach— εξαφανίστηκε μέσα σε μια νύχτα, χωρίς να ανταλλαχθεί ούτε ένας πυροβολισμός. Στο κενό που άφησε η πτώση του Στέμματος, δεν έσπευσαν έμπειροι διπλωμάτες ή στρατηγοί, αλλά οι θαμώνες των καλλιτεχνικών καφενείων του Schwabing: ποιητές, θεατρικοί κριτικοί και ονειροπόλοι φιλόσοφοι.
Τι συμβαίνει, όμως, όταν η εξουσία περνά από τα χέρια των κυνικών στα χέρια των ανθρώπων του πνεύματος; Το «πείραμα» του Μονάχου παραμένει μια συναρπαστική μελέτη για το πώς η απόλυτη ελευθερία μπορεί να διολισθήσει στον παραλογισμό και πώς τα πιο όμορφα όνειρα μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για τους πιο σκοτεινούς εφιάλτες.
1. Η Αναίμακτη Ανατροπή ενός «Αιώνιου» Βασιλείου
Η επανάσταση ξεκίνησε στις 7 Νοεμβρίου 1918, κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης στο Theresienwiese. Ο άνθρωπος που την πυροδότησε ήταν ο Kurt Eisner, ένας θεατρικός κριτικός με τσιριχτή φωνή, pince-nez και μια άγρια, γκρίζα γενειάδα. Αν και δεν ήταν ο κλασικός χαρισματικός ρήτορας, ο Eisner ήταν ο άνθρωπος της στιγμής. Κατάφερε να πείσει μια λαοθάλασσα στρατιωτών και εργατών να τον ακολουθήσουν, καταλαμβάνοντας στρατώνες και δημόσια κτίρια σχεδόν οργανικά.
Η κατάρρευση της μοναρχίας ήταν κωμικοτραγική. Ο βασιλιάς Ludwig III, που το ίδιο πρωί έκανε τον περίπατό του στον Αγγλικό Κήπο, αναγκάστηκε να διαφύγει μέσα στην ομίχλη. Το αυτοκίνητό του κόλλησε σε ένα χωράφι με πατάτες και ο οδηγός του αναγκάστηκε να αγοράσει μια λάμπα πετρελαίου από μια αγρότισσα για 20 μάρκα για να μπορέσουν να συνεχίσουν. Ο Eisner, έκπληκτος και ο ίδιος από την ευκολία της επικράτησής του, ανακήρυξε τη Βαυαρία «Ελεύθερο Κράτος».
«Δεν είναι θαυμάσιο; Κάναμε μια επανάσταση χωρίς να χυθεί ούτε μια σταγόνα αίμα!» — Kurt Eisner
Ωστόσο, η λαοφιλία του Eisner στους δρόμους δεν μεταφράστηκε σε πολιτική ισχύ. Στις εκλογές του Ιανουαρίου, έλαβε το ταπεινωτικό ποσοστό του 2,5%. Στις 21 Φεβρουαρίου 1919, ενώ πήγαινε στο κοινοβούλιο για να παραιτηθεί, δολοφονήθηκε από τον Anton Graf von Arco auf Valley, έναν εθνικιστή αριστοκράτη. Η τραγική ειρωνεία είναι ότι ο Arco-Valley είχε αποκλειστεί από την ακροδεξιά «Εταιρεία της Θούλης» λόγω της εβραϊκής καταγωγής της μητέρας του και δολοφόνησε τον Eisner (επίσης εβραϊκής καταγωγής) για να αποδείξει την «αφοσίωσή» του στη Γερμανία.
2. Η «Κυβέρνηση των Καφενόβιων Αναρχικών»
Μετά τον θάνατο του Eisner, το Μόναχο βυθίστηκε σε ένα πολιτικό κενό που γέννησε την πρώτη Σοβιετική Δημοκρατία. Επικεφαλής τέθηκε ο 25χρονος δραματουργός Ernst Toller, πλαισιωμένος από τον αναρχικό ποιητή Erich Mühsam και τον φιλόσοφο Gustav Landauer. Αυτή ήταν η περίοδος των «καφενόβιων αναρχικών», μια διακυβέρνηση που έμοιαζε περισσότερο με λογοτεχνικό μανιφέστο παρά με κράτος.
Ο Toller, έχοντας εγκατασταθεί στο παλάτι, χρησιμοποιούσε ένα μπάνιο ως γραφείο, ενώ ο Landauer σχεδίαζε ένα εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς θρανία, όπου τα παιδιά θα κινούνταν ελεύθερα. Το όραμά τους ήταν μια «λευκή σελίδα» όπου η φαντασία θα αντικαθιστούσε την καταπίεση. Όμως, η πλήρης περιφρόνηση για τη Realpolitik οδήγησε στο χάος: η κυβέρνηση εξέδιδε διατάγματα για τη μεταφυσική σημασία της αρχιτεκτονικής, ενώ η πόλη υπέφερε από έλλειψη τροφίμων και καυσίμων.
3. Το Παράδοξο του Franz Lipp: Διπλωματία και Παραλογισμός
Η κορύφωση του παραλογισμού ήρθε στο πρόσωπο του Franz Lipp, του Επιτρόπου Εξωτερικών Υποθέσεων. Ο Lipp, ο οποίος είχε νοσηλευτεί επανειλημμένα σε ψυχιατρικά ιδρύματα, διοίκησε τη διεθνή πολιτική της Βαυαρίας με έναν τρόπο που άγγιζε τα όρια της σουρεαλιστικής κωμωδίας.
Ισχυριζόμενος ότι ήταν «στενός φίλος του Ποντίφικα», έστειλε τηλεγράφημα στον Πάπα παραπονούμενος ότι ο έκπτωτος πρωθυπουργός Hoffmann είχε φύγει παίρνοντας μαζί του το... κλειδί της τουαλέτας του υπουργείου. Το πιο επικίνδυνο περιστατικό ήταν η κήρυξη πολέμου στην Ελβετία, επειδή η χώρα αρνήθηκε να δανείσει 60 ατμομηχανές στη Δημοκρατία. Η περίπτωση του Lipp είναι μια σκληρή υπενθύμιση του πώς η απόλυτη ελευθερία, όταν αποκόπτεται από την πραγματικότητα, διολισθαίνει στην ψύχωση.
4. Το Πείραμα του «Σάπιου» Χρήματος του Silvio Gesell
Μέσα στο χάος, ο Silvio Gesell, ένας αυτοδίδακτος οικονομολόγος και υπουργός Οικονομικών, επιχείρησε να εφαρμόσει μια ιδέα που θα ζήλευαν πολλοί σύγχρονοι ριζοσπάστες: το «ελεύθερο χρήμα» (Freigeld). Σύμφωνα με τη θεωρία του, το νόμισμα έπρεπε να χάνει την αξία του αν δεν δαπανηθεί, λειτουργώντας ως φθαρτό αγαθό.
«Το χρήμα θα σαπίζει σαν τις πατάτες... θα ρυπαίνει τον αέρα... θα εκρήγνυται σαν δυναμίτης» — Silvio Gesell
Ο Gesell πίστευε ότι αν το χρήμα «σάπιζε», κανείς δεν θα το συσσώρευε, αναγκάζοντας τον πλούτο να κυκλοφορεί διαρκώς στην οικονομία. Αν και το πείραμα δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως λόγω της σύντομης ζωής της Δημοκρατίας, ο John Maynard Keynes σημείωσε αργότερα ότι το μέλλον θα είχε να μάθει περισσότερα από τον Gesell παρά από τον Marx.
5. Ο Απρόσμενος Μάρτυρας: Ο Αδόλφος Χίτλερ στο «Κόκκινο» Μόναχο
Ένα από τα πιο ειρωνικά στοιχεία της περιόδου είναι η παρουσία ενός νεαρού δεκανέα ονόματι Αδόλφος Χίτλερ. Ο Χίτλερ όχι μόνο δεν αντιστάθηκε στην επανάσταση, αλλά υπηρέτησε ως εκπρόσωπος του τάγματός του (Vertrauensmann) υπό το επαναστατικό καθεστώς.
Υπάρχει φωτογραφικό υλικό που τον δείχνει να συμμετέχει στην επικήδεια πομπή του Kurt Eisner, φορώντας μάλιστα ένα μαύρο και ένα κόκκινο περιβραχιόνιο (το πρώτο για το πένθος, το δεύτερο για την επανάσταση). Αυτή η εμπειρία της «εβραϊκής-μπολσεβίκικης» αναρχίας στο Μόναχο λειτούργησε ως ο απόλυτος καταλύτης για τη διαμόρφωση του μίσους του. Η θέαση της «κυβέρνησης των ποιητών» ήταν το υλικό πάνω στο οποίο οικοδόμησε τη θεωρία της «πισώπλατης μαχαιριάς», μετατρέποντας το τραύμα της αταξίας σε μια φονική ιδεολογία.
Επίλογος: Το Τέλος του Ονείρου και η Σκληρή Κληρονομιά
Το όνειρο των ποιητών έληξε βίαια τον Μάιο του 1919. Η πρώτη «ρομαντική» φάση της επανάστασης έδωσε τη θέση της στη σκληρή κομμουνιστική διοίκηση του Eugen Leviné, ο οποίος προσπάθησε να επιβάλει πειθαρχία τύπου Μπολσεβίκων. Όμως ήταν αργά. Η κεντρική κυβέρνηση έστειλε 30.000 άνδρες των Freikorps, οι οποίοι κατέστειλαν την επανάσταση με ένα λουτρό αίματος που κόστισε πάνω από 600 ζωές.
Οι πρωταγωνιστές πλήρωσαν βαρύ τίμημα: ο Gustav Landauer ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου, ενώ ο Eugen Leviné εκτελέστηκε, δηλώνοντας προκλητικά: «Εμείς οι κομμουνιστές είμαστε νεκροί σε άδεια». Ο Ernst Toller επέζησε της φυλακής, αλλά η σκιά της αποτυχίας τον οδήγησε στην αυτοκτονία χρόνια αργότερα στη Νέα Υόρκη.
Η Βαυαρική Σοβιετική Δημοκρατία παραμένει ένα οδυνηρό ερώτημα: Μπορεί η τέχνη και η διανόηση να κυβερνήσουν έναν κόσμο που πεινάει και διψά για τάξη, ή μήπως οι ονειροπόλοι είναι καταδικασμένοι να ανοίγουν απλά τον δρόμο για τους τυράννους;
-----------------------------------------------------------
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου